Πώς η γαστρονομία μπορεί να μετατρέψει ένα απειλητικό ξενικό είδος σε εργαλείο περιβαλλοντικής προστασίας – Οι προειδοποιήσεις των επιστημόνων και η αγωνία των παράκτιων αλιέων

Ένα παγκόσμιο ρεκόρ Guinness, 20 κορυφαίοι σεφ και 370 συμμετέχοντες ένωσαν τις δυνάμεις τους στη Σαντορίνη, στέλνοντας ένα ισχυρό μήνυμα για την προστασία της Μεσογείου. Στο επίκεντρο βρέθηκε το λεοντόψαρο, ένα ξενικό είδος που εξαπλώνεται με ταχύτατους ρυθμούς στα ελληνικά νερά, απειλώντας την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Η μεγαλύτερη γευσιγνωσία με βάση το λεοντόψαρο, η οποία πραγματοποιήθηκε στο Santo 1911, στη Βλυχάδα της Σαντορίνης, ανέδειξε μια διαφορετική προσέγγιση στην αντιμετώπιση της περιβαλλοντικής απειλής: τη στοχευμένη αλιεία και τη γαστρονομική αξιοποίηση του είδους.

Η πρωτοβουλία διοργανώθηκε από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος GuardIAS, συγκεντρώνοντας κατοίκους, επισκέπτες, επαγγελματίες της εστίασης, αλιείς και εκπροσώπους περιβαλλοντικών οργανώσεων. Οι 370 συμμετέχοντες δοκίμασαν δημιουργίες 20 κορυφαίων σεφ, ανακαλύπτοντας τις γαστρονομικές δυνατότητες ενός ψαριού που παραμένει σχετικά άγνωστο στο ευρύ κοινό.

Λεοντόψαρο: Ένας εισβολέας που απειλεί τη θαλάσσια ζωή

 Το λεοντόψαρο συγκαταλέγεται στα σημαντικότερα εισβολικά είδη της Μεσογείου. Η υψηλή αναπαραγωγική του ικανότητα και η αποτελεσματικότητά του ως θηρευτή επηρεάζουν τους πληθυσμούς των γηγενών ψαριών και διαταράσσουν την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων.

Σύμφωνα με όσα παρουσιάστηκαν στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας, το λεοντόψαρο μπορεί να καταναλώνει περισσότερα από 10 – 20 μικρά ψάρια,όστρακα, καβούρια, χταπόδια, γαρίδες κλπ ημερησίως, γεγονός που αναδεικνύει την πίεση που ασκεί στην τοπική θαλάσσια πανίδα.

Η διατροφή του λεοντόψαρου/@santorinimagazine

Πώς μπορεί, όμως, να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά ένα είδος που εξαπλώνεται τόσο γρήγορα;

Η απάντηση που προκρίνεται είναι η μετατροπή της απειλής σε ευκαιρία: η ένταξη του λεοντόψαρου στη διατροφή μπορεί να δημιουργήσει ζήτηση για στοχευμένη αλιεία, συμβάλλοντας στον περιορισμό του πληθυσμού του.

Το λεοντόψαρο είναι κατάλληλο για κατανάλωση, υπό την προϋπόθεση ότι ο χειρισμός, ο καθαρισμός και η προετοιμασία του γίνονται σωστά, με ιδιαίτερη προσοχή στα δηλητηριώδη αγκάθια του.

«Έχω να δω χταπόδι τρία χρόνια» – Η αγωνία των αλιέων της Σαντορίνης

Οι επιπτώσεις των αλλαγών στο θαλάσσιο περιβάλλον δεν αποτελούν μόνο αντικείμενο επιστημονικής έρευνας. Είναι μια καθημερινή πραγματικότητα για τους επαγγελματίες αλιείς, οι οποίοι βλέπουν τις συνθήκες εργασίας τους να μεταβάλλονται.

Κατά την πρώτη ημέρα του συνεδρίου, οι αλιείς της Σαντορίνης περιέγραψαν τις αλλαγές που παρατηρούν στα τοπικά οικοσυστήματα, αλλά και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Η εμφάνιση νέων ειδών, η μείωση παραδοσιακών αλιευμάτων και η αύξηση του λειτουργικού κόστους δημιουργούν ένα ολοένα πιο απαιτητικό περιβάλλον για τον κλάδο.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστική ήταν η αναφορά του προέδρου του Συλλόγου Αλιέων Σαντορίνης, K. Πρέκα, ο οποίος, σύμφωνα με όσα κατατέθηκαν στο συνέδριο, ανέφερε: «Έχω να δω χταπόδι τρία  χρόνια και μπαρμπούνι στα δίχτυα μου δεν ξέρω πόσο ..».

Η δήλωση αποτυπώνει την ανησυχία των επαγγελματιών για τις μεταβολές που καταγράφονται στη θάλασσα και αναδεικνύει την ανάγκη να ενισχυθούν οι άνθρωποι που βρίσκονται καθημερινά στο πεδίο.

Ο κ. Πρέκας υπογράμμισε επίσης ότι η προστασία των παράκτιων αλιέων αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αντιμετώπιση των ξενικών ειδών αλλά και την επιβίωση τους . Όπως επισήμανε, οι παράκτιοι αλιείς είναι οι μόνοι που μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη στοχευμένη αλιεία του λεοντόψαρου, σε αντίθεση με τις ανεμότρατες, οι οποίες δεν αποτελούν αποτελεσματικό μέσο για τον συγκεκριμένο σκοπό.

Ο μάγειρας είναι αυτός που κάνει το ψάρι γευστικό, ανέφερε ο Λευτέρης Λαζάρου σεφ, τονίζοντας την ανάγκη της συμβολής της Πολιτείας προκειμένου να επιδοτηθεί η τιμή του ή η αλιεία του καθώς σήμερα φτάνει τα 16 ευρώ το κιλό.

Τις δικές του εμπειρίες μοιράστηκε ο  Robert Brent Rintoul, ακτιβιστής για την προστασία των ωκεανών,  από τις προσπάθειες ελέγχου του λεοντόψαρου στον δυτικό Ατλαντικό, δίνοντας έμφαση στον ασφαλή χειρισμό, την πρόληψη τραυματισμών και την κατάλληλη αντιμετώπιση τσιμπημάτων από τα δηλητηριώδη αγκάθια του.

Πώς φτάνουν τα ξενικά είδη στις ελληνικές θάλασσες

Οι επιστήμονες ανέλυσαν, παράλληλα, τους τρόπους με τους οποίους το λεοντόψαρο και άλλα ξενικά είδη εισέρχονται και εξαπλώνονται στη Μεσόγειο.

Ο Στέλιος Κατσανεβάκης, συντονιστής του GuardIAS και Καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου, παρουσίασε τα ξενικά είδη και τις επιπτώσεις τους, εστιάζοντας στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές θάλασσες.

Μεταξύ των παραγόντων που αναφέρθηκαν είναι οι ανθρωπογενείς παρεμβάσεις στο θαλάσσιο περιβάλλον, η διάνοιξη νέων διόδων ναυσιπλοΐας, η μεταφορά οργανισμών μέσω των πλοίων και η εισαγωγή υδρόβιων ειδών που μπορούν να μεταφερθούν προσκολλημένα σε αυτά.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην απελευθέρωση ζώων ενυδρείου στη θάλασσα από ιδιοκτήτες που δεν μπορούν πλέον να τα φιλοξενήσουν. Μια τέτοια πρακτική μπορεί να οδηγήσει στην εισαγωγή ξενικών ειδών σε οικοσυστήματα όπου δεν ανήκουν, με δυνητικά σοβαρές συνέπειες για την τοπική βιοποικιλότητα.

Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση των πολιτών αποτελούν, επομένως, σημαντικό μέρος της προσπάθειας για την πρόληψη της εξάπλωσης ξενικών ειδών.

Η έρευνα για τις απομακρύνσεις λεοντόψαρων σε Κρήτη και Σαντορίνη

Στο πλαίσιο του συνεδρίου, η Μαίρη Ζώτου, υποψήφια διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, παρουσίασε την έρευνά της σχετικά με τις απομακρύνσεις λεοντόψαρων στην Κρήτη και τη Σαντορίνη.

Παράλληλα, ο Δημήτρης Καμπανός, επιστημονικός υπεύθυνος της περιβαλλοντικής οργάνωσης Dive in Action και συνεργάτης του Πανεπιστημίου Αιγαίου, αναφέρθηκε στις αλλαγές στον βυθό των Κυκλάδων και της Σαντορίνης και την εξάπλωση ξενικών ειδών καθώς καταγράφει τις μεταβολές και αλλαγές που παρατηρούνται σε συστηματική βάση τα τελευταία 10χρόνια.

Στο πλαίσιο του προγράμματος, ο ίδιος, σε συνεργασία με τη Μαίρη Ζώτου, συμμετείχε σε δράσεις απομάκρυνσης λεοντόψαρων με τη συμμετοχή πολιτών, καθώς και στην παρακολούθηση των υποθαλάσσιων ηχοτοπίων, με στόχο τη διερεύνηση των πιθανών επιπτώσεων του είδους στο θαλάσσιο περιβάλλον.

Η συμμετοχή των πολιτών στις δράσεις αυτές αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας μεταξύ επιστημονικής κοινότητας και τοπικών κοινωνιών για την προστασία της βιοποικιλότητας.

Από τη θάλασσα στο πιάτο: Η γαστρονομία ως μέρος της λύσης

Η πρωτοβουλία στη Σαντορίνη ανέδειξε ότι η αντιμετώπιση των ξενικών ειδών δεν μπορεί να περιορίζεται αποκλειστικά στην επιστημονική παρακολούθηση. Χρειάζεται να συνδεθεί με την αλιεία, την εστίαση, την ενημέρωση των καταναλωτών και την τοπική οικονομία.

Η συμμετοχή και η στήριξη φορέων όπως το Aegean-Cyclades Preservation Fund (CPF), η Ένωση Ξενοδόχων Σαντορίνης ,το Empiria Group ο Δήμος Θήρας, καθώς και επιχειρήσεις του νησιού που δραστηριοποιούνται στην εστίαση, ανέδειξε τη σημασία της συνεργασίας ανάμεσα στον τουρισμό, την επιχειρηματικότητα και την περιβαλλοντική προστασία.

Μια ματιά στην εκδήλωση που κατέκτησε το ρεκόρ Γκίνες

Η Ζαχαροπλάστισσα Ειρήνη έκλεψε την παράσταση με την γλυκιά εκδοχή του Λεοντόψαρου.